Ön Muhasebede Dövizli İşlemler

Derste işlediklerimiz

Dövizli cari nedir

Cari, bir müşteri veya tedarikçiyle işletme arasındaki borç-alacak defteridir. Dövizli cari ise bu defterin yabancı bir para birimi cinsinden tutulmasıdır. Bir müşteri size döviz cinsinden borçlanır; bu alacak hem döviz tutarıyla (asıl borç) hem de kaydedildiği günkü TL karşılığıyla birlikte izlenir. Aynı mantık tedarikçi tarafında borç için geçerlidir.

Dövizli cariyi ayıran şey ikili takiptir. Döviz tarafında bakiye sabittir: bir tarafa belirli bir döviz tutarı borçlu ya da alacaklısınızdır ve kur değişse de bu tutar değişmez. TL tarafında ise bakiyenin karşılığı, işlem günündeki kura bağlıdır ve kur oynadıkça farklı görünebilir.

Bu ayrım pratikte şunu gerektirir: cari kartı açarken tarafın para birimini doğru seçmelisiniz. Para birimi yanlış seçilirse, döviz cinsinden borç TL gibi işlenir, kur farkı hiç oluşmaz ve tahsilatta bakiye tutmaz.

Fatura hangi kurla girilir

Dövizli fatura, işlemin kaydedildiği günün kuruyla, yani kayıt kuruyla girilir. Faturada hem döviz tutarı hem de o günkü kurdan hesaplanan TL karşılığı görünür. Örneğin 1.000 avroluk bir satış, fatura günü kur 40 TL ise 40.000 TL olarak kayda geçer; carinin döviz tarafında 1.000 avro, TL tarafında 40.000 TL alacak oluşur.

Kayıt kuru olarak genellikle işlem günündeki resmi kur (ör. TCMB kuru) kullanılır. Faturayı ileride tahsilatın hangi kurdan geleceğini tahmin ederek girmeye çalışmazsınız; çünkü fatura ile tahsilat arasındaki kur farkı zaten ayrı bir kayıtla ele alınır. Fatura, yalnızca işlem gününün gerçeğini yansıtır.

KDV de matrah üzerinden aynı biçimde hesaplanır; ancak dövizli ve özellikle ihracat niteliğindeki işlemlerde KDV'nin uygulanışı farklılaşabilir. Bu ayrıntı ihracat KDV istisnasıyla ilgilidir ve bu dersin sonunda kavramsal olarak ele alınmaktadır.

Kur farkı nasıl doğar

Kur farkı, fatura ile tahsilat arasında kurun değişmesinden doğar. Fatura bir kurdan kaydedilir, tahsilat başka bir günde ve çoğu zaman başka bir kurdan gelir; gelen TL tutarı ile kayıtlı TL alacağı birbirini tutmaz. Aradaki bu fark kur farkıdır.

Kur işletme lehine hareket ederse gelir yönlü, aleyhine hareket ederse gider yönlü bir fark oluşur. Örneğin 1.000 avroluk alacak 40 TL'den 40.000 TL kayıtlıyken, tahsilat günü kur 41 TL olursa hesaba 41.000 TL girer ve 1.000 TL lehte kur farkı doğar. Kur 39 TL'ye düşseydi 39.000 TL girer ve 1.000 TL aleyhte fark oluşurdu.

Kur farkının ayrı kaydedilmesi kritik önemdedir. Tahsilatı yalnızca banka girişi olarak yazarsanız, carinin döviz tarafı sıfırlanır ama TL tarafında farka eşit bir kalıntı bakiye kalır. Kur farkı doğru işlendiğinde cari hem döviz hem TL tarafında sıfırlanır ve defter temiz kapanır.

Dönem sonu değerleme ve ihracatta KDV

Bir dövizli borç ya da alacak dönem sonuna kadar kapanmamışsa, o günkü kurla değerlenmesi gerekebilir. Dönem sonu değerlemesi, açık döviz bakiyesinin güncel kur karşılığını hesaplayıp aradaki farkı gelir veya gider olarak yansıtır. Böylece raporlar, henüz tahsil edilmemiş dövizli bakiyenin güncel TL değerini de gösterir.

İhracat niteliğindeki teslimlerde KDV istisnası söz konusu olabilir; yani işlem KDV'siz düzenlenebilir. Ancak istisnanın koşulları, gerekli belgeler ve beyanı işletmenin durumuna ve mevzuata bağlıdır. Bu derste amaç kavramı tanımaktır; uygulamanın kendi işleminize nasıl yansıyacağı mali müşavirinizle netleştirilir.

Özetle dövizli işlemde üç an vardır: fatura (kayıt kuru), tahsilat (tahsilat günü kuru ve kur farkı) ve gerekiyorsa dönem sonu değerleme. Bu üç anın her birinde döviz tarafı ile TL tarafını birlikte izlemek, dövizli cariyi tutarlı tutmanın yoludur.

Sık yapılan hatalar

Kur farkını hiç işlememek: tahsilat yalnızca banka girişi olarak yazılır. Sonuç olarak carinin döviz tarafı kapanır ama TL tarafında farka eşit bir kalıntı bakiye sonsuza dek durur. Doğrusu, tahsilattan sonra farkı kur farkı olarak kaydedip cariyi kapatmaktır.

Cariyi TL cinsinden açmak: döviz cinsinden borçlu bir taraf yanlışlıkla TL cari olarak tanımlanır. Sonuç olarak kur farkı hiç oluşmaz ve tahsilatta bakiye tutmaz. Doğrusu, tarafın para birimini kart açılışında doğru seçmektir.

Faturaya tahmini kur yazmak: gelecekteki tahsilat kuru tahmin edilip faturaya işlenir. Sonuç olarak fatura işlem gününün gerçeğini yansıtmaz. Doğrusu, faturayı yalnızca kayıt günü kuruyla girip farkı tahsilat anında ele almaktır.

Döviz ve TL tarafını ayrı düşünmemek: yalnızca TL karşılığına bakılır, döviz bakiyesi izlenmez. Sonuç olarak kur oynadıkça bakiye anlaşılmaz görünür. Doğrusu, döviz bakiyesini asıl borç olarak, TL karşılığını ise günün fotoğrafı olarak okumaktır.