Ön Muhasebede Kârlılık Analizi

Derste işlediklerimiz

Kârlılık nedir ve neden ciroyla karıştırılır

Kârlılık, işletmenin bir dönemde yaptığı satışlardan geriye ne kadar kazanç kaldığını gösteren ölçüdür. Ciro yani toplam satış tutarı çoğu zaman kârlılıkla karıştırılır; oysa ciro yalnızca kapıdan giren paranın büyüklüğüdür, o paranın ne kadarının işletmede kaldığını söylemez. Yüksek ciro, yüksek kâr anlamına gelmez: satışın içinden malın maliyeti, kira, personel ve komisyon gibi kalemler çıktıktan sonra geriye kalan tutar asıl önemli olandır.

Bu ayrımı görmemek en sık yapılan yönetim hatasıdır. Aylık cirosu artarken kasası boşalan çok sayıda işletme vardır; çünkü ciro büyürken maliyet ve giderler daha hızlı büyümüştür. Kârlılık analizi tam olarak bu tuzağı önlemek için yapılır: satışın hangi aşamada ne kadar eridiğini adım adım görürsünüz.

Defteran'da bu analiz için ayrı bir hesap yapmanız gerekmez. Kestiğiniz her fatura, girdiğiniz her gider ve tanımladığınız her ürün maliyeti raporlara işlendiği için, Dönem Raporu cirodan net kâra inen tabloyu hazır sunar. Sizin işiniz bu tabloyu doğru okumaktır.

Kâr merdiveni: ciro, brüt kâr ve net kâr

Kârlılık üç basamaklı bir merdiven gibi düşünülür. En üstte ciro yer alır: dönemin KDV hariç toplam satış tutarı. KDV'nin hariç tutulması önemlidir, çünkü faturada tahsil ettiğiniz KDV sizin geliriniz değil, devlete ileteceğiniz tutardır; kâr hesabının hiçbir basamağında yer almaz.

İkinci basamak brüt kârdır. Cirodan, sattığınız malların işletmeye mal oluş bedeli (satılan malın maliyeti) düşülür. Örneğin bir ürünü tanesi 100 TL'ye alıp 150 TL'ye sattıysanız, o satıştan birim brüt kârınız 50 TL'dir. Brüt kâr, ticari faaliyetin çekirdeğinin kâr üretip üretmediğini gösterir.

Üçüncü ve en alt basamak net kârdır. Brüt kârdan kira, elektrik, internet, personel, nakliye ve banka komisyonu gibi işletme giderleri de düşülür; geriye kalan tutar döneme kalan gerçek kazançtır. Net kâr negatifse, ürünleriniz kâr marjıyla satılıyor olsa bile işletme o dönemde zarar etmiştir. Karar verirken bakılması gereken rakam bu en alt basamaktır.

Satılan malın maliyeti (SMM) neyi kapsar

Brüt kârı doğru okumak için satılan malın maliyeti kavramını netleştirmek gerekir. SMM, dönemde sattığınız ürünlerin size mal oluş bedelidir. Kritik nokta şudur: yalnızca satılan malın maliyeti düşülür, depoda bekleyen stokun maliyeti düşülmez.

Bu ayrım çok sayıda işletmecinin kafasını karıştırır. Ay içinde büyük bir alış yapıp deponuzu doldurduğunuzda çok para harcamış olursunuz, ama bu harcamanın tamamı o ayın gideri değildir. Satılmamış mal bir maliyet değil, stok değeridir; parası ödenmiş olsa bile henüz gidere dönüşmemiştir. O mal ancak satıldığında maliyeti brüt kâr hesabına girer.

Defteran ürün kartlarındaki alış fiyatını kullanarak SMM'yi otomatik hesaplar. Her satış faturasında hangi üründen kaç adet çıktığını bildiği için, o adetlerin maliyetini dönem raporuna maliyet olarak yansıtır. Bu nedenle ürün kartlarındaki alış fiyatlarının doğru girilmesi, kârlılık tablosunun doğruluğunu belirler.

Ürün marjı: oransal marj ile birim kâr farkı

Toplam kâr kadar, bu kârın hangi üründen geldiği de önemlidir. Ürün marjı, bir kalemin satış fiyatı ile alış fiyatı arasındaki farkın satışa oranıdır. 100 TL'ye alıp 150 TL'ye satılan üründe birim kâr 50 TL, oransal marj ise 50 ÷ 150, yani yaklaşık %33'tür.

Oransal marj ile birim kârı karıştırmamak gerekir. Yüksek fiyatlı bir ürün, düşük yüzdeli marjına rağmen tanesinden daha çok lira kazandırabilir; düşük fiyatlı bir ürün ise yüksek yüzdeli marjına rağmen tanesinden az lira bırakabilir. Hangi ürünün önemli olduğu, kaç adet sattığınıza da bağlıdır: az adet satılan yüksek birim kârlı bir ürün ile çok adet satılan düşük birim kârlı bir ürün, toplamda birbirine yakın kâr üretebilir.

Bu karşılaştırma fiyatlama ve stok kararlarının temelidir. Marjı yüksek üründe pazarlık ve indirim alanınız geniştir; marjı düşük üründe küçük bir fiyat tavizi bile kârı sıfırlayabilir. Bu yüzden indirim verirken hangi ürünün marjıyla oynadığınızı bilmek gerekir.

Sık yapılan hatalar

Kârlılığı ciro üzerinden değerlendirmek en yaygın hatadır. Ciro yüksek göründüğü için işlerin iyi gittiği sanılır; oysa maliyet ve giderler düşüldükten sonra döneme çok az kâr kalıyor, hatta zarar ediliyor olabilir. Doğrusu, değerlendirmeyi her zaman net kâr üzerinden yapmaktır.

İkinci sık hata, tahsil edilen KDV'yi gelir sanmaktır. Faturada müşteriden aldığınız KDV kasanıza girse de sizin paranız değildir; devlete iletirsiniz. Bunu kâra dahil etmek işletmeyi olduğundan kârlı gösterir. Doğrusu, ciroyu ve kârı her zaman KDV hariç okumaktır.

Üçüncü hata, ay içinde yapılan tüm alışları o ayın gideri saymaktır. Deponuza aldığınız ama henüz satmadığınız mal gider değil, stoktur; maliyeti ancak satıldığında düşülür. Tüm alışı gider yazmak, mal aldığınız ayı zararlı, sattığınız ayı olduğundan kârlı gösterir. Doğrusu, maliyeti yalnızca satılan mal için dikkate almaktır ve Defteran bunu otomatik yapar.